Hava Yolu Kargo Taşımacılığında Türkiye’nin Yükselen Rolü

Hız, güven ve dijitalleşmenin kesişim noktasında yükselen hava yolu taşımacılığı; İstanbul’un liderliği, e-ticaretin katkısı ve Türkiye’nin stratejik konumuyla küresel lojistiğin merkezine yerleşiyor

Hava yolu taşımacılığı, hızlı ve güvenilir olması nedeniyle tercih edilen ve büyük bir ivme ile büyüyen ulaştırma türü. Küreselleşmenin getirdiği sürat zorunluluğu, savaşlar ve iklim değişikliği nedeniyle lojistik rotalarda oluşan değişim, hava yolu taşımacılığının bu şekilde hızlı gelişmesinin en önemli nedenleri arasında sayılabilir. Dünya ekonomisinin küreselleşmesi ile müşterilerin daha hızlı ve güvenilir teslimat beklentileri raf ömrü kısa olan ürünlerin hava yoluna yönelmelerini, yük alanında rekabetin artmasını ve hava kargonun gelişmesini sağladı.

Bununla birlikte hava yolu taşımacılığı, birim taşımacılık maliyetlerinin en yüksek olduğu taşımacılık türüdür. Bu olumsuz özelliğine rağmen, günümüzde yaşanan uluslararası rekabet bu türün gelişmesini hızlandırmakta; modern hava limanları, son teknoloji ürünü araçlar, geliştirilmiş kapasiteler, ileri depolama sistemlerinin varlığı hava yolu taşımacılığının yaygın bir biçimde kullanılmasına olanak tanımaktadır. Türkiye ise 4 saatlik uçuş mesafesinde Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesi ile Orta Asya’yı kapsayan toplam 1,3 milyarlık bir nüfusa ve 28 trilyon ABD doları değerinde bir pazara kolay erişim sunuyor.

Türkiye’nin stratejik konumu, Tokyo’dan New York’a kadar 16 farklı saat dilimindeki pazarlara kolay ve aynı gün erişim olanağı sağlıyor. Aynı zamanda, küresel pazarlara erişim sağlayan konumuyla büyük pazarlar için etkin ve uygun maliyetli bir merkez konumunda.

Diğer yandan Türkiye, stratejik konumu ile çeşitli büyük ekonomilere olan yakınlığı ile daha kısa transit süreleri sağlayarak lojistik performanslarını optimize etmek isteyen yatırımcılar için cazip hale geliyor. Türkiye’nin coğrafi avantajları, uluslararası lojistik ağındaki kilit bir bağlantı noktası oluşturuyor. Öyle ki 2023 yılında ihracatımızın %9,9’unun, ithalatımızın ise %14,8’i hava yoluyla gerçekleştirildiği kaydedildi.

İSTANBUL KARGO TAŞIMACILIĞINDA ÖNEMLİ BİR GEÇİT KONUMUNDA

Avrupa Uluslararası Havalimanları Konseyi (ACI EUROPE) tarafından yayınlanan 2024 yılı Avrupa hava trafik verilerinde İstanbul Havalimanı, 1,97 milyon ton yük hareketiyle Avrupa’nın en büyük kargo havalimanı olarak bilinen Frankfurt’u geride bırakarak Avrupa’nın zirvesine yerleşti. Böylece Avrupa’nın en büyük kargo havalimanı unvanını kazandı ve sadece Avrupa’da değil, dünyada da en önemli merkezlerden biri haline geldi.

Bu alanda, UTİKAD’ın da desteklediği, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından düzenlenen ICAO Küresel Hava Kargo Zirvesi nisan ayında 80 ülkeden 700’e yakın kişinin katılımı ile Antalya’da gerçekleştirildi. Zirvede, ICAO nezdinde hava kargonun özel bir statüde değerlendirilmesi anlamında bir arayış olduğu belirtildi. Önceki yıllarda, hava kargo taşımacılığında yaklaşık 2,4 milyon ton taşınırken bu yıl, neredeyse 2,7 milyon tona ulaşıldı.

Sonuç olarak İstanbul, coğrafi konum itibarıyla geçit olarak kullanılmaya çok elverişli olarak değerlendiriliyor. İstanbul Havalimanı’nın da kargo anlamında bir dağıtım merkezi olarak büyümesi hızlı bir şekilde devam ediyor.

E-TİCARET HAVA KARGO TAŞIMACILIĞINI İLERİYE TAŞIYOR

Hava kargo taşımacılığının büyümesinde önemli bir parametre olarak e-ticaret ön plana çıkıyor. Ticaret gerginliklerine rağmen, e-ticaretteki büyümenin devam etmesi bekleniyor ve hava kargo için bir dizi fırsat getiriyor.

Hava kargo için e-ticaret, en belirgin şekilde büyüme getirir. Kargo iş sektörünün yaklaşık %20’sini oluşturur ancak tüm kargo gönderilerinin en az üçte birine ulaşması beklenir. 2027’ye kadar e-ticaretin 8 trilyon dolarlık bir pazar segmenti olması bekleniyor.

Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye’de E-Ticaretin Görünümü Raporu geçtiğimiz günlerde yayınlandı. Raporun çıktıları Türkiye’de e-ticaret sektörünün 2024 yılında dikkat çekici bir büyüme sergilediğini ve 3 trilyon Türk lirası eşiğini aştığını ortaya koydu. 600 bini aşkın işletmede 6 milyara yakın işlem gerçekleşti. E-ihracatın artırılmasına yönelik teşviklerle, e-ihracatın toplam ihracat içerisindeki payı %2,9’a yükseldi ve yıllık 8 milyar dolar seviyelerine ulaştı. Bu büyüme oranları dijital ekonominin Türkiye’de artık kalıcı ve etkili bir yapı haline geldiğini ortaya koyuyor.

2024 itibarıyla ise Türkiye’de e-ticaret hacmi bir önceki yıla göre %61,7 artarak 3 trilyon 162 milyon lira oldu. Perakende e-ticaret de 2023 yılına göre %63,7 artışla 1 trilyon 619 milyar liraya, e-ticaret hacmi dolar bazında %15 artışla 90 milyara yükseldi. Perakende e-ticaretin hacmi de dolar bazında 17 milyar civarında. Türkiye’de genel e-ticaret işlem sayısı geçen sene 5 milyar 910 milyon, perakende e-ticaret işlem sayısı da 1 milyar 850 milyon adet, 2024 yılı itibarıyla e-ticaretin Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki payı ise %6,5 oldu. Veriler, e-ticaretin GSYH’ye de doğrudan katkı yapan önemli bir sektör haline geldiğini ortaya koyuyor.

KÜRESEL RİSKLER, YENİ FIRSATLAR VE ÇEVRESEL SORUMLULUKLAR

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), e-ticaret ve Kızıldeniz’le ilgili talebin de desteğiyle hava kargo hacminin 2025 yılında bir önceki yıla göre %5,8 artarak 72,5 milyon tona ulaşacağını tahmin ediyor. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın açıkladığı tarifeler ve ticaret savaşları hava kargo talebini azaltabilir. Avrupa ve Ortadoğu’da çatışmaların devam etmesi de petrol fiyatlarındaki değişikliklere neden olabilir. Bununla birlikte talebin artmaya devam etmesi beklenirken, ortalama getirinin %0,7 oranında aşağı yönlü bir düzeltme yaşayacağı ancak yine de pandemi öncesi seviyelerin oldukça üzerinde kalacağı öngörülüyor.

IATA’nın tahminlerine göre ise hava kargo hacmi büyümesi 2025 yılında yarı yarıya azalacak. Deniz yolu taşımacılığında devam eden sorunlar nedeniyle hava kargo taşımacılığı bu sene de tercih edilebilir. Bu noktada özellikle e-ticaret sektörü ve İstanbul Havalimanı hava kargo taşımacılığını ileriye taşıyor. Sektörde yürütülen çalışmalarda ise uzun dönemde çevresel sürdürülebilirlik, atık azaltımı, karbon salımının düşürülmesi ve kaynak verimliliği açısından atılacak adımlar ve yatırımlar kritik önem taşıyor. UTİKAD olarak tüm çalışma gruplarımızda sektörde yaşanan gelişmeleri yakından takip ediyoruz.

UTİKAD Havayolu Çalışma Grubu’nda hava yolu şirketlerinin ve yer hizmeti firmalarının operasyonel uygulamalarına ve yeniliklere dair bilgilendirmeler, ICS2 düzenlemeleri, İstanbul Havalimanı’nın kargo taşımacılığında hub olması için değerlendirmeler, mevzuat değişiklikleri, uluslararası sektörel toplantılar hakkında bilgilendirmeler, ABD TSA ACAS uygulaması değişikliklerine dair bilgilendirmeler yapılıyor. UTİKAD Mikro Lojistik ve Dijitalleşme Çalışma Grubu’nda da havalimanlarımızın e-ticarette verimliliğini artıracak unsurlara yönelik değerlendirmeler, e-ticaret ile ilgili gelişmelerin takibi, posta ve hızlı kargoya ilişkin mevzuat değişiklikleri, ülkemizdeki e-ticaretin mevcut durumu hakkında bilgilendirmeler, inovasyon ve dijitalleşmeye dair güncel gelişmelerin takibi yapılıyor. Aynı zamanda çalışma gruplarında yer alan üyelerimizin katkısı ile hazırlanan rehberleri ve UTİKAD tarafından yayınlan raporları sektöre kazandırarak geleceğe yön veriyoruz.