Rusya’nın Yatırımda Yükselen Merkezi: Başkortostan Cumhuriyeti

Türkiye ile ekonomik ve kültürel yakınlığı, güçlü sanayi altyapısı ve yatırım dostu yaklaşımıyla Başkortostan, Rusya’nın yatırımda yükselen yıldızı

Asya ile Avrupa’nın kesiştiği noktada yer alan Başkortostan Cumhuriyeti, coğrafi konumu, güçlü sanayisi ve ulaştırma altyapısı, zengin doğal kaynakları ve yatırım dostu politikalarıyla Rusya’nın en cazip yatırım merkezlerinden biri haline gelmektedir.

Yaklaşık 4,1 milyonluk nüfusa sahip olan Başkortostan Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu’na bağlı cumhuriyetler arasında en kalabalık bölgelerden biri olma özelliği taşımaktadır. Trans-Sibirya Demiryolunun, Rusya’nın merkezini Sibirya, Uzak Doğu ve Orta Asya ülkeleriyle birleştiren kısmı bu bölgeden geçmektedir. Ayrıca gelişmiş karayolu altyapısı ve uluslararası Ufa Havalimanı sayesinde Başkortostan, önemli bir lojistik merkez olarak öne çıkmaktadır. İstanbul ile Ufa arasında haftada üç kez gerçekleş tirilen doğrudan uçuşlar, Türkiye ile bölge arasındaki bağlantıyı da güçlendirmektedir.

Ekonomik bakımdan değerlendirildiğinde, Başkortostan 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 30,2 milyar dolarlık Gayri Safi Bölgesel Hasıla üretmektedir. Ekonomik faaliyetler içerisinde yakıt ve enerji, kimya ve petrokimya, elektrik üretimi, makine mühendisliği, metal işleme ve metalürji gibi sektörler ön plana çıkmaktadır. Aynı zamanda kereste, kağıt, hafif sanayi ve gıda endüstrisi gibi alanlar da önemli bir yer tutmaktadır.

Sanayi üretimi bakımından Rusya genelinde üst sıralarda yer alan Başkortostan, benzin, dizel, soda, uçak motorları, beton kamyonu ve çelik tel üretiminde ilk sırada; sentetik kauçuk, etilen, plastikler, demir kesim makineleri ve elektrikli motor üretiminde ikinci sırada; kostik soda, teknik kükürt, helikopter ve otobüs imalatında ise üçüncü sırada yer almaktadır. Bölgede bulunan 20 adet sanayi bölgesi, sanayi üretiminin çeşitliliğini desteklemektedir. Türkiye ile Başkortostan arasındaki ilişkiler uzun yıllardır istikrarlı bir şekilde gelişmektedir. 2020 yılında İstanbul’da yeniden açılan Başkortostan Türkiye Temsilciliği, iki taraf arasında ticari ve ekonomik ilişkilerin gelişmesine büyük katkı sunmaktadır. 2024 yılı sonunda karşılıklı ticaret hacmi 505,6 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu hacmin 53,6 milyon doları Türkiye’nin ihracatını, 452 milyon doları ise ithalatını oluşturmaktadır. Türkiye’nin ithalatında hayvansal ve bitkisel yağlar, organik kimyasal ürünler ile plastik ve mamulleri öne çıkmakta; ihracatında ise kazanlar, makineler, tahıl, hububat, un, nişasta ve sütten üretilmiş hazır ürünler başı çekmektedir.

Yapılan araştırmalar, Başkortostan Cumhuriyeti’nin, Türk firmalarının Rusya’da yatırım yapmak üzere en çok tercih ettiği bölgeler arasında yer aldığını ortaya koymaktadır. Şişecam, Anadolu Efes, Limak gibi büyük Türk firmalarının bölgede yatırımları bulunmaktadır. Bu yatırımlar yalnızca büyük ölçekli şirketlerle sınırlı kalmamakta, KOBİ’ler ve girişimciler de Başkortostan’ı tercih etmektedir.

GÜVENLİ VE İSTİKRARLI YATIRIM ORTAMI

Yatırımcıların Başkortostan’ı tercih etmesinin temel nedenlerinden biri, güvenilir ve istikrarlı yatırım ortamıdır. Başkortostan Cumhuriyeti, yatırım iklimi açısından Rusya Federasyonu bölgeleri arasında üçüncü sırada yer almaktadır. Yolsuzlukla Mücadele Komitesi değerlendirmelerine göre de yolsuzluk vakalarının en az görüldüğü bölge olarak öne çıkmaktadır. Mevcut uluslararası kriz ve gerginliklerin görece dışında kalması da bu tercihi desteklemektedir.

ZENGİN DOĞAL KAYNAKLAR

Doğal kaynaklar bakımından da son derece zengin olan Başkortostan’da 3.000’den fazla mineral hammadde yatağı ve 2.000’in üzerinde petrol sahası bulunmaktadır. Bunun yanı sıra 60’tan fazla türde bakır, çinko ve altın gibi tabii kaynaklara rastlanmaktadır. 5,7 milyon hektar orman alanı ve 7,2 milyon hektar verimli tarım arazisi ile bölge, sadece sanayi değil, aynı zamanda tarım ve ormancılık yatırımları açısından da cazip fırsatlar sunmaktadır.

DEVLET TEŞVİKLERİ VE ALTYAPI DESTEĞİ

Bölgede yatırımcılara yönelik çeşitli devlet teşvikleri de mevcuttur. Alga Özel Ekonomi Bölgesi başta olmak üzere altı adet Kalkınmada Öncelikli Bölge kapsamındaki teşvikler, sektörel destekler, Sanayi Geliştirme Fonu tarafından sağlanan imkanlar ve bölgesel vergi indirimleri, yatırım ortamını daha da avantajlı hale getirmektedir. Ayrıca 19 teknopark ve 12 endüstriyel park yatırımcılara güçlü bir altyapı desteği sağlamaktadır. Elektrik üretimi yıllık ihtiyacın üzerinde olup, maliyet açısından da caziptir: elektrik fiyatı KWh başına 4 TL, doğalgaz ise 1.000 metreküp için 4.500 TL düzeyindedir.

NİTELİKLİ İNSAN KAYNAĞI

İnsan kaynağı açısından da Başkortostan oldukça güçlü bir yapı sergilemektedir. Nüfusun yüzde 60’ını Müslüman Başkurt ve Tatar halkı oluşturmaktadır. Başkent Ufa’nın nüfusu 1,2 milyondur. Bölgede faaliyet gösteren 10 üniversitede 100 binden fazla öğrenci eğitim görmekte, 90’a yakın meslek lisesi ise ara kademe iş gücü ihtiyacını karşılamaktadır. Bu durum, yatırımcılar için hem nitelikli hem de çeşitli alanlarda yetişmiş insan kaynağı anlamına gelmektedir.

COĞRAFİ AVANTAJLAR VE PAZAR ERİŞİMİ

Coğrafi olarak da oldukça avantajlı bir konumda yer alan Başkortostan, Avrupa ile Asya’nın birleşim noktasında bulunmaktadır. Bölgede Trans-Sibirya Demiryolu ve en kritik federal otobanlar geçmektedir. Ufa Uluslararası Havalimanı ise yolcu trafiği 2 ile 6 milyon arasında olan Rus havalimanları arasında en iyi performansa sahip olanlar arasında yer almaktadır. Başkent Ufa’nın 500 kilometrelik çevresinde 20 milyon kişilik bir pazara ulaşılabilmekte; güneyde ise Kazakistan ve Kırgızistan gibi Avrasya Ekonomik Birliği ve Gümrük Birliği ülkelerine erişim sağlanmaktadır.

YATIRIM DOSTU KAMU YÖNETİMİ

Kamu yönetimi açısından da Başkortostan örnek bir bölge olarak öne çıkmaktadır. Cumhurbaşkanı Radiy Habirov, Bilkent Üniversitesi mezunu ve Türkçe bilen tek Rusya bölge lideri olma özelliği taşımaktadır. 2019 yılında göreve geldikten sonra İstanbul’da Başkortostan Cumhuriyeti’nin Daimi Temsilcilik Ofisini kurma kararı almış ve bu ofis aracılığıyla Türkiye ile ekonomik ilişkilerin doğrudan geliştirilmesini sağlamıştır. Ayrıca yatırım ortamını iyileştirmek amacıyla, Rusya’da bir ilk olarak, sadece yatırım ve girişimcilik işlerinden sorumlu belediye başkanları atama uygulamasını başlatmıştır. Her Perşembe düzenlenen Yatırım Toplantıları ile Cumhurbaşkanı düzeyinde projeler değerlendirilmekte, olası sorunlara hızlı çözümler üretilmektedir. Kalkınma Ajansı da bu süreçlerin takibini etkin şekilde yürütmektedir.

YENİ DÖNEM İÇİN YENİ FIRSATLAR

Son yıllarda Rusya’da faaliyetlerini durduran ya da ülkeden çekilen yabancı sermayeli şirketlerin ardından doğan boşluk, yeni yatırımcılar için önemli fırsatlar yaratmaktadır. Yale Üniversitesi’nin araştırmasına göre, Rusya’dan çekilen, faaliyetlerini askıya alan ya da devreden şirket sayısı 1.000’i aşmıştır. Bu durum, özellikle gıda ve tarım, yeme-içme hizmetleri, otomotiv yan sanayi ve makine üretimi, elektronik ve beyaz eşya, ilaç ve kozmetik, ahşap işçiliği, mobilya ve inşaat malzemeleri gibi sektörlerde ciddi iş potansiyeli oluşturmaktadır.

Tüm bu veriler ışığında, Başkortostan Cumhuriyeti sunduğu doğal kaynaklar, sanayi altyapısı, stratejik konumu, insan kaynağı ve yatırım dostu kamu politikalarıyla Türk yatırımcılar açısından Rusya’da güvenle yatırım yapılabilecek öncelikli bölgelerden biri olmaya devam etmektedir.